Japonya ziyaretinden üretim ve insan üzerine düşünceler
İlk yayın: · Güncelleme:
Teknoloji dünyayı hızla değiştirirken bir mühendis olarak kendime şu soruyu soruyordum: Acaba bir şeyleri kaçırıyor muyuz? Bu soruya kendi gözlemlerimle cevap aramak için Şubat 2020’de Japonya’ya gittim.
Programda Akıllı Fabrikalar, Robot ve Giyilebilir Teknolojiler fuarları; Panasonic İnovasyon Merkezi ve NTT Docomo Ar-Ge Merkezi ziyaretleri; IoT ile Kaizen semineri ve Subaru Yajima Fabrikası gezisi vardı.
Aklımda başka sorular da vardı. İnsan emeğinin çok az kullanıldığı karanlık fabrikalar çağına mı giriyorduk? Jetgiller gibi yaşamaya mı başlayacaktık? Robotlar birçok işi devralırken insanın rolü ne olacaktı?
Bu soruların hepsini tek bir teknolojiyle açıklamak mümkün değil. Önce sıkça yan yana kullanılan iki kavramı ayırmak gerekiyor.
Endüstri 4.0 ve Toplum 5.0 arasındaki fark
Endüstri 4.0 kavramı Almanya’da 2011’de gündeme geldi. Üretimde makinelerin, ürünlerin ve bilgi sistemlerinin bağlantılı çalışması; verinin süreçleri izlemek ve geliştirmek için kullanılması bu yaklaşımın temel konuları arasındadır. [3]
Toplum 5.0 ise Japonya’nın 2016’da ortaya koyduğu, kapsamı üretimin ötesine uzanan bir toplum vizyonudur. Dijital teknolojilerle ekonomik gelişmeyi toplumsal sorunların çözümüyle birlikte ele almayı hedefler. [1]
Dolayısıyla Japonların Endüstri 4.0’a başka bir isim verdiğini söylemek doğru olmaz. Endüstri 4.0’ın odağında endüstriyel değer yaratma ve bağlantılı üretim sistemleri bulunurken Toplum 5.0, aynı teknolojik imkânların insanların yaşamına nasıl hizmet edeceğiyle de ilgilenir. Bu ayrım, Endüstri 4.0’ın insanı dışladığı anlamına gelmez.
Teknolojiyi mümkün kılan gelişmeler
Sensörlerin ve işlemcilerin küçülmesi, bağlantı olanaklarının gelişmesi ve veri işlemenin daha erişilebilir hâle gelmesi, farklı uygulamaların önünü açtı. Daha önce ayrı çalışan cihazların bilgi paylaşabilmesi mümkün oldu. [2]
Fakat bir teknolojinin erişilebilir olması, her işletme için doğru yatırım olduğu anlamına gelmez. Üretimde hangi kaybı azaltmak istediğimizi bilmeden cihaz veya yazılım seçersek, pahalı bir sistem kurup aynı sorunlarla çalışmaya devam edebiliriz.
Örneğin sürekli malzeme bekleyen bir istasyona daha hızlı bir makine koymak, bekleme nedenini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önce malzemenin neden zamanında gelemediğini anlamak gerekir. Dijital izleme, bu nedeni görmemize ve doğru müdahaleyi yapmamıza yardımcı olduğu ölçüde işe yarar.
Sürdürülebilirlik ile bağlantısı
Japonya programında, fuarlarda ve şirket ziyaretlerinde Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları logosunun görünürlüğü dikkatimi çekmişti. Teknolojiyle ilgili konuşmaların toplumsal ihtiyaçlarla birlikte ele alınmasını önemli bulmuştum.
Birleşmiş Milletler’in 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı, Eylül 2015’te kabul edildi; hedefler 1 Ocak 2016’da yürürlüğe girdi. [4] Bu tarih ayrımı önemli. Toplum 5.0’ı da BM’nin bir programı olarak değil, Japonya’nın kendi politika vizyonu olarak değerlendirmek gerekiyor.
Üretim sahasına döndüğümüzde
Benim için bu tartışmanın sahadaki karşılığı, teknolojiyi doğru problemle buluşturmak. Önce kaybı tanımlamak, mevcut durumu yerinde görmek ve çalışanların deneyimini anlamak gerekiyor. Ardından hangi bilginin eksik olduğuna ve bunu hangi araçla sağlayabileceğimize karar verebiliriz.
Bu yüzden bir sistemi değerlendirirken özelliklerini öğrenmenin yanında şu soruyu da sormamız gerektiğini düşünüyorum: Bu yatırım üretimde hangi sorunu çözecek ve bunu nasıl anlayacağız?
Kaynaklar
[1] Japonya Kabine Ofisi · Society 5.0
[3] acatech · 2021 Yıllık Raporu · Industrial value creation
[4] Birleşmiş Milletler · 2030 Gündemi · 1 ve 21 numaralı paragraflar
DANIŞMANLIK · EĞİTİM · KOÇLUK


